Vive la Vida

De analisten die het WK 2018 typeren als magertjes, omdat te veel landen defensief speelden en de spelhervatting heilig werd verklaard: ze kunnen me wat. Dit WK was een feest. Een speelfilm van een maand met nieuwe topsterren, slechte B-acteurs, geknakte reputaties en maatschappelijk engagement.
Laat ik het maar meteen gezegd hebben: hét moment van dit WK was de sprint van Kylian Mbappé in de wedstrijd tegen Argentinië. Die run van 60 meter duurde maar een paar seconden, maar er gebeurde zo veel. Het einde van de carrière van Macherano, die als een suf woestijnkonijn de gazelle zag vertrekken en het gezicht van Rojo, die zelfs bij United in de Premier League nog nooit een aanvaller in deze snelheid op zich af zag komen en in blinde paniek zichzelf er maar voor gooide. De hele wereld zag het: de geboorte van een wereldster.
Kylian Mbappé is het cadeautje van dit toernooi, samen met zijn coach, Didier Deschamps met zijn afgesleten tandjes. Ik was daar graag bij geweest, bij de tactische bespreking van de Fransen voor de WK-finale. Voor een bord met magneetjes staat Deschamps met een gezicht als een verroeste kolenkit uit te leggen hoe ze Modric moeten afstoppen. “Zijn er nog vragen, mes amis?” En dat Pogba dan zijn vinger opsteekt:
“Mijn buurman is tandarts, monsieur. Wilt u zijn nummer?”
Het WK voetbal, een mannenbolwerk toch, was ook het toernooi van de vrouw. Op de tribunes werden werkelijk alle vrouwen met dansende rondingen in T-shirts in beeld gebracht (de #MeToo-ontwikkeling is compleet gemist door de beeldregie), maar in de studio is komst van de vrouw niet meer af te stoppen. De BBC lanceerde een vrouwelijke commentator, bij de BRT flankeerde Imke Courtois fris het gemompel van Jan Mulder en bij Henry Schut blies Jacky Groenen de analyses van Rafaël van der Vaart volledig weg (onderuitgezakt naast Hugo Borst, maakte Raffie opmerkingen die niet verder kwamen dan “een vlek in het tapijt kun je het best verwijderen met een schoonmaakmiddel.”). En natuurlijk de vrouwelijke president van Kroatië. Het succes van de Kroaten gaf haar politieke carrière een internationale boost, maar door een plotse hoosbui na de finale drukte ze naast Poetin als Miss Wet T-shirt keeper Subasic troostend tegen haar presidentiële boezem.
Dit WK is ook het verhaal van Neymar (miljoenen kinderen peuteren momenteel zijn naam van het voetbalshirt), dat van scheidsrechter Pitana (wat gaat er door zo’n hoofd, dat elke morgen als een pizza Calzone lijkt opgewarmd in een houtsteenoven, als de wereld over je meekijkt bij een VAR-moment?), de opgeruimde kleedkamer van Japan (normaal toch?), het doelpunt van Jörgensen en Eriksen, de lach van Ronaldinho trommelend op een djembée, de lange armen van Courtois, het gilletje van Southgate, de naam van de coach van Brazilië die je uitspreekt als ‘tietjes’ en het definitieve verlies van Van Basten (voor eeuwig dolend in het schemergebied tussen spelregelverbetering en corrupte bobo’s).
Maar terugdenkend aan het WK in Rusland is daar altijd op een vreemde manier ook het hoofd van Domogaj Vida. Met zijn staartje. Het lijf van de Kroatische verdediger, waarin onmetelijke kracht is verbonden met onmetelijke afstotendheid, lijkt op een kruising van Jerommeke met tante Sidonia. En hij kwam nog verrassend ver, met zijn capriolen. Misschien is daarmee het WK nog wel het beste samen te vatten als een titel uit een stripboekreeks: ‘Suske en Wiske en de valkuilen van de vrolijke Vida’.

Doornroosje

Mijn vriendin had nachtdienst. De jongens weten wat dat betekent: op hun tenen door het huis bewegen en ruzie maken op fluistertoon. Vanmorgen stapte ze vermoeid de keuken binnen op het moment dat de rest luidruchtig aan het ontbijt zat. Ik had met haar te doen toen ze zichzelf naar boven hees om de nodige slaap in te halen. Om haar rust te verzekeren, gooide ik er een wedstrijdje in.
"Jongens, wie vandaag het zachtste speelt, is straks de prins."
"Een prins? Hoezo?" vroeg oudste.
"Die mag straks Doornroosje wakker kussen."
De voorgehouden worst zorgde voor een geluidloze ochtend. Oudste luisterde op een koptelefoon naar alle hits uit de top 40, jongste speelde FIFA 15 op zijn WII-computer met het volume op nul. Als een generaal tijdens een staakt-het-vuren genoot ik van de rust, maar het ging fout toen oudste in een onbewaakt moment de plug uit de stereo haakte. Met beide armpjes in de lucht stuiterde ie als Armin van Buren door de huiskamer en hij had niet in de gaten dat het hele huis meeschudde. Met een snelle draai aan de volumeknop werd de situatie gered.
Jongste was beter in vorm. Met zijn duimen stuurde hij de spelers van Liverpool op het televisiescherm. Ze gingen als de brandweer tegen Bayern München. Behendig zond hij de linksback naar voren. De Duitse back werd gepasseerd als een wegrestaurant op de A2. De voorzet leek achter de spits te verdwijnen, maar door een vingerbeweging viel ie plots achterwaarts en schoot als Van Basten de bal in het kruis. De keeper keek als Van Grinsven het kunstwerk na.
"Zoooooo!" gilde ik, precies zoals jaren geleden met die goal tegen Den Bosch.
"Sssssst!" siste jongste met zijn wijsvinger op de lippen.
Maar het kwaad was al geschied. Van boven sloeg haar stem als een zweep op mijn wang: "Hé! Kan dat niet een beetje zachter?" Het sprookje was meteen uit. Met Doornroosje kwam het moeizaam goed. Het duurde zeker vier dagen voordat ik weer haar prins was.

Het verdriet van Marco

Honderd jaar eenzaamheid. Zaterdagavond, net na afloop van de wedstrijd tegen PSV, legde Marco van Basten in één shot uit hoe dat moet voelen. Staren in zwarte leegte. Niet zo maar turen in een wazige mist. Niet kijken of de voorzitter misschien opdoemt met een nieuwe spits. Nee, dit was het hogere staren. 
Het leek even op Pierre Bokma on stage. De dokter heeft net verteld dat je nog maar twee maanden hebt en dan het publiek, soepel vanuit de heupen, laten zien hoe wanhoop eruit ziet. De handen kwamen erbij en gingen door de slapen: radeloosheid kreeg een laatste zetje. Thuis, op onze nepleren bank, keken we ademloos naar het schouwspel. Wij talentlozen ontvingen sidderend de boodschap: dit komt nooit meer goed.
Ik trap er niet in, in de voorstelling van San Marco. Van Basten kómt niet zwaarmoedig thuis na onverwacht puntverlies. Zijn vrouw vindt hem diep in de nacht niet terug aan de keukentafel, met een brilletje op zijn neus gebogen over nieuwe looplijnen voor Van Roon en Ziyech. 
In de catacomben van het Philips-stadion werd het verdriet van de late gelijkmaker van Jozefzoon al snel ingeruild voor de schuldbewuste blikken van zijn spelers. De bewondering voor de wijze waarop hij vroeger de Serie A domineerde, leverde de juiste zalf voor de trainersziel die bij Oranje en Ajax bekrast raakte. De wereld van Van Basten heeft zich sterk vernauwd: ook al is het in Heerenveen, hij is er tenminste nog koning.
De trainer Van Basten staart direct na het gelijkspel tegen PSV geplaagd in de verte, maar bij thuiskomst gedraagt hij zich als de linksback van een lager amateurteam. Achteloos gooit hij zijn tas in de hoek en opent de koelkast.
"Is er nog vla?"

    

Ik hou van Holland

Het wordt een mooie maand, november. Zware herfststormen in de stadions. Ik verheug me op natte wedstrijden in de Kuip. Ronald Koeman met dat hoofd als een rijtjeshuis, striemende regen die tegen zijn voorgevel slaat als Feyenoord zonder Pellè maar niet tot scoren komt. Marco van Basten, die voor de dug-out als een verzopen kamerplant ouderwets juicht bij een doelpunt van Finnbogason, dan kan ik weer een week vooruit.
Knotsgek, dat woord wil ik niet meer horen. De mensen die de Nederlandse competitie krankzinnig vinden, laat ze lekker verdwijnen naar Spanje, met zijn paëlla en de Seat Toledo. Dat gedweep met die El Classico. Pingelen als Messi, dat zie ik hier op het veldje ook. De betweters die het spel van Demouge ongepolijst vinden, laat ze verplicht kijken naar de Serie A. Eén wedstrijd in San Siro en je wilt op je knieën terug naar Cambuur en PEC, terug naar de vrolijkheid van Bram van Polen.
Terwijl iedereen over de schutting kijkt voor de perfecte balaanname in Engeland en een Superspiel van Bayern München, verlang ik naar de doelpunten van Filip Kurto, het gezicht van Piet Velthuizen na een stift van Ritzmaier, een hoofdwond van Kolder. Ik ben benieuwd of dat gekkie van een Sana weer een nieuwe coupe heeft en of Cocu een lok achter zijn oor strijkt als Toivonen een vinger in het oog van een Bulgaar prikt. Ik word gelukkig van het staartje dat danst op de rug van Antonia, een één-tweetje van Tadic met Mohktar, een liedje voor Jeroen Verhoeven, een uitzending van Studio Sport, gewoon om zeven uur. Heeft de BBC dat eigenlijk, een presentator die met een piepstem zijn afscheidsspeech begint? 
Maar het meest verheug ik me nog op AZ. Het komt door Maarten Martens. De Belg ziet er uit als een worstverkoper bij de HEMA, maar hij heeft een linkerbeen als een keu. Martens voetbalt zoals Raymond Ceulemans vroeger biljartte: met een perfect gevoel voor snelheid en ruimte steekt hij de bal voor de voeten van Aron Jóhannson. Alkmaar ontploft.
En dat Dickie dan juicht.

In balans

Het gaat goed met Marco van Basten. Vorige week is hij 's morgens vroeg gesignaleerd in een weiland nabij Oudehaske. Met de neus richting het Tjeukemeer leunde hij op handen en knieën in de modder en maakte hoge tjilp-geluiden. Kenners weten dan genoeg: Van Basten is op zoek naar de zilvergrijze tjiftjif.
Ontroerend beeld. De oude voetbalheld die in alle vroegte in de keuken zijn veldtas vult met een verrekijker, een fles muntthee en een paar Snelle Jelles. De rijp staat nog op de velden als hij de voordeur sluit. Jan van Grinsven en Pietro Vierchowod, de namen vervagen steeds verder in een diepe krocht van zijn geheugen. De roest van het verleden wordt vervangen door de geur van Johanneskruid langs de slootkant en het observeren van het baltsgedrag van de roodgekuifde waggelaar. Het hoge geluid van de Kollumer wulp die het vrouwtje probeert te imponeren, het maakt een oergevoel los bij de topscorer die in San Siro ooit een dopje van een bavariaflesje schoot. Die rust in zijn lijf zie je terug bij een goal van Finnbogason: Van Basten juicht oprecht.
Dit weekend keert hij met Heerenveen terug bij Ajax, het oude nest waar hij tot wereldster uitgroeide. Herinneringen aan de superspits zullen bijkans tastbaar rondzweven door de Arena, maar als coach is hij mijlenver op achterstand gezet door een andere oud-Ajacied: natuurtalent Frank de Boer. Aan de wijze waarop een jonge Scandinaviër hopjesvla naar binnen slobbert ziet De Boer of hij kan knijpen en hoe hij op het veld tussen de linies manoeuvreert.
Gemeend, zonder een druppel jaloezie, zal Van Basten de jonge Ajax-trainer na afloop feliciteren met de titel. Niet langer wordt hij gekweld door de gedachte ook als trainer de wereld te moeten veroveren. De speurtocht naar de Heilige Graal heeft hij van zijn rug geschoven. We hoeven ons geen zorgen meer te maken. Marco van Basten is blij met een kampioenschap voor Ajax. Maar hij heeft het echte geluk gevonden in een tactische aanwijzing voor Arnold Kruiswijk en een vroege zoektocht naar het eerste kievitsei.

Wit poeder

Ik dacht dat Maradona in het Midden-Oosten zat. Met een bolknak tussen de tanden ergens op een terras, verveeld krabbend aan zijn onderbuik. Maar hij dook op in een viploge van Old Trafford, met de tong van een jonge blondine in zijn oor.
Je moet dat kunnen, met twee glimmende oorbellen en cocaïneresten in je baard het doorzettingsvermogen van Ryan Giggs bagatelliseren. De beroepsernst van Cristiano Ronaldo weghonen en luid blaffen dat jij verreweg de beste bent. Diego komt ermee weg. In Argentinië kussen ze nog steeds zijn voeten.
Gelukkig wonen wij in Holland.
Ónze voetbalheld staat met zijn hoofd in een blauwwit gebreide das te bedenken hoe hij Heerenveen het beste in een ruit kan laten voetballen. 's Morgens, met verwarde haren voor de badkamerspiegel, is zijn eerste gedachte: hoe breng ik Ramon Zomer de inspeelpass bij? 
Nog maar een paar jaar geleden verbleef Marco van Basten in Het Eikenhouten Spelershome Voor Gepensioneerde Voetbalhelden. Het was er goed toeven. In een leren fauteuil dronk hij daar een goed glas en staarde mysterieus in het knisperende haardvuur. Iedereen omarmde de mythe.
Nu zien we Van Basten dagelijks naast het Abe Lenstra Stadion. Dat moet je ook kunnen, op een winderig bijveld Van La Parra en Sven Kums coachen met wit poeder op de kin. Geen wilde drugsfeesten voor Marco, maar poedersuiker. Restanten van de pannenkoek die hem vanaf de tribune toegeworpen wordt.
Ieder land eert zijn helden op geheel eigen wijze.

Statler and Waldorf

De oefenwedstrijden van het Nederlands elftal richting het EK leverden weinig op. Manolev kan een bal dus ook vóór het doel afleveren, Stanislav Griga stond na twintig jaar weer in de Kuip en ook Noord-Ierland heeft God save the Queen als volkslied.
SBS6 probeert daarom het vuurwerk uit het randgebeuren te halen. Tijdens een redactievergadering was iemand op het lumineuze idee gekomen om John de Wolf op het stadionplein te zetten. De stoere voorstopper mocht items maken met Oranje-supporters. Het werd inderdaad erg grappig. Een sliding op volle snelheid tegen Romario blijkt makkelijker dan een zin uitspreken met meer dan vijf woorden naast een jolige stucadoor uit Olde Pekela. Als presentator op tv is De Wolf net zo op zijn plek als André Rieu in 't Maaskantje.
Hans Kraay jr. deed ook een duit in het zakje. Met zijn diepte-interviews op het veld breidde hij zijn collectie Funniest Homevideo's uit. Thuis had hij goed gestudeerd op zijn openingsvraag, maar Bert van Marwijk wist wel raad met zijn kruisverhoor. De bondscoach degradeerde 'Meneer Kraay' tot een Jehova-getuige: geïrriteerd gooide hij de deur dicht.
Maar het bleek allemaal voorspel voor het hoofdgerecht in de studio: de één-tweetjes van Jan Joost van Gangelen aan de grote tafel met Gullit en Van Basten. Ooit hoofdrolspelers in vaderlands grootste heldenepos, maar de fluwelen balbehandeling en de krachtige rushes zijn verdreven door zure beschouwingen over de balans op het middenveld en de juiste keuze voor de linksbackpositie. De vedetten van '88 hebben zich ontpopt als twee oude mopperkonten die vanaf het balkon op het theater neerkijken. Kwistig strooien ze met schimpscheuten. Dat klinkt ongeveer zo:
"Awful!"
"Boooh!"
"Well, it wasn't that bad."
"Oh, yeah?"
"There were parts of it I liked."
"Well, I liked a lot of it."
"Yeah, it was GOOD actually!"
"It was great!"
De uitzendingen van SBS6 rondom Oranje werken eigenlijk net zo op de lachspieren als een oude aflevering van de Muppet Show.